Όπως κάθε χρόνο, έτσι και φέτος όλοι οι κινηματογραφόφιλοι της μικρής μας χώρας (και όχι μόνο!) μαζευόμαστε στη Θεσσαλονίκη για το Διεθνές Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ, που φέτος θα γίνει από τις 5 έως τις 15 Μαρτίου 2026, για μοναδικές ντοκιμαντερίστικες εμπειρίες. Γιατί, αν είσαι αυθεντικός σινεφίλ, αγαπάς λίγο περισσότερο τα ντοκιμαντέρ από τις ταινίες μυθοπλασίας…

ΚΕΙΜΕΝΟ: ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΚΟΝΔΡΑΝΗ

Λίγο πριν η διοργάνωση συμπληρώσει τα 30 της χρόνια, φτάνουμε στην 28η διοργάνωση, η οποία φέτος έχει το μεγάλο αφιέρωμά της στα Αρχεία, με τίτλο «Όλη η μνήμη του κόσμου». Στην ανακοίνωση του, το Φεστιβάλ σημειώνει πως πρόκειται ουσιαστικά για ένα κλείσιμο του ματιού στο ντοκιμαντέρ του Αλέν Ρενέ, Toute la mémoire du monde (1956), το οποίο ξεναγεί ποιητικά στα άδυτα της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Γαλλίας, στο Παρίσι. Το αφιέρωμα θα διατρέχει διαφορετικές πτυχές της φετινής διοργάνωσης, από τις ταινίες και τις συζητήσεις, έως το spot και τις εκδόσεις. «Δημιουργώντας το αρχείο του αύριο, φωτίζουμε το παρόν μας», αναφέρει χαρακτηριστικά το δελτίο Τύπου.

Στο πλαίσιο αυτό θα δούμε συναρπαστικά ντοκιμαντέρ και αφιερώματα, όπως συζητήσεις και “found footage” ταινίες, φτιαγμένες από υλικό του σινεμά: «ρετάλια» αναλογικών και ψηφιακών μέσων, θραύσματα από εικόνες που έχουν διασωθεί ή βρεθεί τυχαία σε αποθήκες ή ακόμη και στα σκουπίδια, αλλά και σκηνές ή μεμονωμένα καρέ από υπάρχοντα έργα. Επίσης, θα προβληθούν αποσπάσματα από ξεχασμένα φιλμ, επίκαιρα, επίσημα αρχεία, home videos, ακόμα και desktop ντοκιμαντέρ, τα οποία μετατρέπουν υλικό από το διαδίκτυο σε αυτοτελή οπτικοακουστικά έργα. Τα τέσσερα desktop ντοκιμαντέρ του αφιερώματος θα προβληθούν σε κοινό slot, μετατρέποντας υλικό από διαφορετικές πηγές σε κινηματογραφική πρώτη ύλη. Που αλλού θα τα βλέπαμε όλα αυτά;

Μια αγαπημένη μου πτυχή του Φεστιβάλ είναι τα βιογραφικά ντοκιμαντέρ — εκείνα που αφηγούνται προσωπικές ιστορίες ή οδύσσειες των πρωταγωνιστών τους. Πάντα αληθινά. Δεν αμφισβητώ τη γοητεία της μυθοπλασίας, αλλά όταν το ντοκιμαντέρ βασίζεται σε πραγματικά γεγονότα, αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα. Το Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης τιμά αυτές τις ιστορίες και τις εντάσσει κάθε χρόνο στο πλούσιο πρόγραμμά του.

Ας δούμε αναλυτικά τις επιλογές του notesfromlife και τις ιστορίες που ξεχωρίζουν στο φετινό πρόγραμμα του Φεστιβάλ.

Κιμ Νόβακ: Δεσμώτρια του ιλίγγου , Αλεξάντρ Ο. Φιλίπ, 2025, Ηνωμένες Πολιτείες

To Κιμ Νόβακ: Δεσμώτρια του ιλίγγου του φίλου του Φεστιβάλ, Αλεξάντρ Ο. Φιλίπ, αποκαλύπτει πτυχές της Κιμ Νόβακ, της μεγάλης σταρ του Χόλιγουντ που σφράγισε την ιστορία του σινεμά μέσα από τον εμβληματικό της ρόλο στο αριστούργημα του Άλφρεντ Χίτσκοκ Ο δεσμώτης του ιλίγγου. Στην ταινία η Κιμ Νόβακ ανοίγει το σπίτι της στον σκηνοθέτη και στους θεατές και μοιράζεται έργα, εμβληματικά κοστούμια από ταινίες στις οποίες πρωταγωνίστησε, αλλά και αναμνήσεις από τη συνεργασία της με τον Χίτσκοκ. Αυτό το στοιχειωτικό, πανέμορφο ντοκιμαντέρ καταγράφει την πορεία της διάσημης αμερικανίδας ηθοποιού, η οποία εγκατέλειψε το σινεμά, αφιερώθηκε στη ζωγραφική, αλλά θα είναι πάντα η απόλυτη σταρ του Vertigo.

Robert Wilson and the Civil Wars, Χάουαρντ Μπρούκνερ, 1984, Ηνωμένες Πολιτείες

Το καθηλωτικό ντοκιμαντέρ του Χάουαρντ Μπρούκνερ Robert Wilson and the Civil Wars, το οποίο γυρίστηκε το 1984, θα προβληθεί στο Φεστιβάλ σε αποκατεστημένη κόπια. Το ντοκιμαντέρ ακολουθεί τον θεατρικό σκηνοθέτη Ρόμπερτ Ουίλσον, ο οποίος έφυγε πρόσφατα από τη ζωή, στην προσπάθειά του να δημιουργήσει μια επική όπερα διάρκειας 12 ωρών για τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1984. Ο Μπρούκνερ, στενός φίλος του Ουίλσον, κατέγραψε με την κάμερά του την ιλιγγιώδη αυτή διαδικασία, καθώς έπαιρνε σάρκα και οστά μέσα από τη ματιά ενός πραγματικά σπουδαίου δημιουργού. Η ταινία παρέμεινε για πολύ καιρό άγνωστη, καθώς μέρος του υλικού της χάθηκε στη διάρκεια του τυφώνα Σάντι, το 2012. Επί 12 χρόνια, ο ανιψιός του σκηνοθέτη, Άαρον Μπρούκνερ, εργαζόταν στην αποκατάσταση της κόπιας, σε μια προσπάθεια να διασωθεί το πολύτιμο αυτό ντοκουμέντο για τη δημιουργική διαδικασία του Ουίλσον.

Αλλού ο δρόμος / The Way Elsewhere, Ειρήνη Βουρλούμη, Ελλάδα, 2026 (Παγκόσμια πρεμιέρα)

Ένα πορτρέτο της Αθήνας μέσα από τις ζωές τριών βετεράνων οδηγών ταξί που κινούνται στην πόλη ως σιωπηλοί ονειροπόλοι. Ο Κωνσταντίνος πλησιάζει τη σύνταξη μετά από μισό αιώνα στο τιμόνι και ξεκινά κάθε βάρδια με μια τελετή κάτω από την Ακρόπολη. Ο Σάνι, Νιγηριανός ηθοποιός και οικογενειάρχης, αιωρείται ανάμεσα στην πίστη, την κόπωση και την επιθυμία για την τέχνη. Ο Γιώργος, γεννημένος περφόρμερ, τραγουδά ερωτικά λαϊκά σε μικρά νυχτερινά κέντρα. Συνδυάζοντας παρατήρηση και μουσικές σκηνές, η ταινία ερευνά τη ρουτίνα, τη μνήμη και την επιθυμία σε μια πόλη σμιλεμένη από την κρίση και την επιμονή.

Γύρω από τον παράδεισο / Around Paradise, Γιούλια Λόξινα, Γερμανία, 2026 (Διεθνής πρεμιέρα)

Χαμένη στο παρθένο τοπίο της Παραγουάης, μια παράξενη κοινότητα Ευρωπαίων δοκιμάζει να οικοδομήσει έναν περίφρακτο «παράδεισο», μακριά απ’ ό,τι θεωρεί σαθρό στον σύγχρονο κόσμο. Συνωμοσιολόγοι, ακροδεξιοί και κάθε λογής έκκεντροι καταφτάνουν στην κοινότητα, ιδρυτής και καθοδηγητής της οποίας είναι ένας δαιμόνιος Γερμανός. Φιλοτεχνώντας το πορτρέτο του αρχηγού της κοινότητας και παρακολουθώντας περιπτώσεις αποίκων αλλά και ντόπιων Παραγουανών πέριξ της σέχτας που αυτοπαρουσιάζεται ως ουτοπία, το Γύρω από τον παράδεισο είναι μια οξυδερκής ταινία που –πλαγίως και υπαινικτικά, φωτίζοντας με πικρό χιούμορ αλλά και μια μεταφυσική διάσταση ό,τι συμβαίνει στον δήθεν παράδεισο– θίγει μια σειρά από επιτακτικά ζητήματα της εποχής μας: από την άνοδο της ακροδεξιάς και τις ιστορικές καταβολές της έως τη σύγχρονη αποικιοκρατία διά της οικονομίας και της ψηφιακής τεχνολογίας. Ανησυχαστικά αποκαλυπτικό και αισθητικά άρτιο, το εντυπωσιακό ντοκιμαντέρ της Γιούλια Λόξινα χαράσσεται στη μνήμη.

Ντέρεκ εναντίον Ντέρεκ / Derek vs Derek, Τζέιμς Ντόσον, Ηνωμένο Βασίλειο, 2026 (Παγκόσμια πρεμιέρα)

Σ’ έναν επαρχιακό δρόμο στο Ντέβον της Αγγλίας, ζουν δύο αδυσώπητα αντίθετοι γείτονες, που ονομάζονται και οι δύο Ντέρεκ. Ο ένας πιστεύει στην εντατική καλλιέργεια της γης του, προκειμένου να παράγεται αφθονία τροφής· ο άλλος δημιουργεί μια όαση για τη φύση στη δική του γη, κινούμενος από μια εντελώς άλλη αντίληψη για τη γεωργία και τα καθήκοντα ενός αγρότη. Ένα θαυμάσιο οικολογικό ντοκιμαντέρ που αντιπαραθέτει δυο εντελώς διαφορετικές προσεγγίσεις στην αγροκαλλιέργεια, και μας συστήνει δυο συνονόματους χαρακτήρες, που δεν χορταίνεις να βλέπεις να κοντράρονται. Το εξαιρετικό Ντέρεκ εναντίον Ντέρεκ θίγει ζητήματα επιτακτικής περιβαλλοντικής σημασίας ενώ, παράλληλα, πραγματοποιεί μια εξαιρετική μελέτη ιδιοσυγκρασιών, χωρίς καμία σοβαροφάνεια, με πολύ χιούμορ αλλά και πολλή ουσία. Δύο Ντέρεκ, δύο κοσμοθεωρίες, δύο ηθικές στάσεις, ενδεχομένως και δύο Αγγλίες, βρίσκονται απέναντι ενώ γειτονεύουν, κι η συνύπαρξή τους αποβαίνει (κινηματογραφικά τουλάχιστον) απολαυστική!

Δεν κοστίζει τίποτα / At No Cost, Μαίρη Μπουλή, Ελλάδα, 2026 (Παγκόσμια πρεμιέρα)

Η Δανάη δουλεύει σε μπαρ, αλλά ονειρεύεται να γίνει χορεύτρια μπαλέτου. Είναι μία από τις πολλές νέες κοπέλες στην Αθήνα που προσπαθούν να τα βγάλουν πέρα οικονομικά. Αποφασίζει να γίνει δότρια ωαρίων. Γιατί όχι; Μοιάζει να μην κοστίζει τίποτα. Όμως η διαδικασία δεν είναι τόσο απλή.

Η λαθρέμπορος / The Smuggler, Σίλβελιν Μέκεσταντ, Σουηδία-Φινλανδία-Νορβηγία, 2026 (Παγκόσμια πρεμιέρα)

Η Λίζμπεθ, μια ηλικιωμένη γυναίκα που βγήκε πρόσφατα στη σύνταξη, ξεκινά να βρει το όπλο που χρησιμοποίησε ο πατέρας της σε μια αποτυχημένη απόπειρα αυτοκτονίας το 1940 – ένα όπλο που έγινε οικογενειακός θρύλος. Επιβιβάζεται σε ένα «λεωφορείο θεραπείας» με παιδιά βετεράνων πολέμου, ταξιδεύει στη Φινλανδία όπου συναντά έναν έμπορο όπλων, μαθαίνει να πυροβολεί, αναζητά την καθοδήγηση μιας μάγισσας και πλησιάζει προς το πιστόλι – και το παρελθόν της. Ένα πανέμορφα γλυκόπικρο ντοκιμαντέρ, μια προσωπική ιστορία αναζήτησης (υπαρξιακής ταυτότητας, ριζών, εξηγήσεων, γενεαλογικών συμβόλων) κι ένα σχόλιο για το βάρος της Ιστορίας πάνω στις ζωές των απλών ανθρώπων: το έξοχα κινηματογραφημένο Η λαθρέμπορος μιλά για την ανάγκη μιας γυναίκας να καταλάβει τον πατέρα της, να γιατρέψει αναδρομικά το τραύμα του και να βρει μέσω της παράδοξης αυτής «θεραπείας», τον ρόλο και τη θέση της στον κόσμο.

Κοιτάξτε πάνω / Just Look Up, Έμα Γουόλ & Μπέτσι Χέρσεϊ, ΗΠΑ-Δανία, 2026 (Παγκόσμια πρεμιέρα)

Ο Μάικλ Γκρίνμπεργκ, ένας ανυπότακτος νεαρός οραματιστής, εν μέρει κωμικός stand-up, εν μέρει νεαρός Μπομπ Ντίλαν, ηγείται του ανατρεπτικού κινήματος Climate Defiance (Κλιματική Ανυπακοή) και τίποτα δεν τον σταματά! Με αποφασιστικότητα, καυστικό χιούμορ και θράσος, επαναφέρει τον ριζοσπαστικό τρόπο διαμαρτυρίας: δεν συνομιλεί, δεν ζητά χώρο να ακουστεί, αλλά «μπουκάρει» με το κίνημά του σε συνέδρια με εκπροσώπους πετρελαϊκών εταιρειών, καταγγέλλοντας διευθύνοντες συμβούλους και την πολιτική ελίτ της Ουάσινγκτον για τις ολέθριες περιβαλλοντικές επιπτώσεις των δραστηριοτήτων τους. Όπως υποστηρίζει ο Μάικλ, «η ντροπή είναι ένα ισχυρό όπλο», και μόνο η δημόσια κατακραυγή μπορεί να κάνει αυτά τα άτομα να καταλάβουν ότι είναι υπόλογoι. Ανυποχώρητος και αμετανόητος, με βαθιά –σχεδόν θρησκευτική– αφοσίωση στον σκοπό για τον οποίο αγωνίζεται και στην πεποίθηση ότι ο κόσμος θα καταστραφεί αν δεν δράσουμε τώρα, καταφέρνει με την ομάδα του να προσελκύσουν την προσοχή των μέσων ενημέρωσης και να δημιουργήσουν ένα κίνημα με μεγάλη προβολή. Ωστόσο, τα πράγματα γίνονται ακόμη πιο δύσκολα μετά την επανεκλογή του Ντόναλντ Τραμπ στην προεδρία των ΗΠΑ, γεγονός που προκαλεί μεγάλη ανησυχία στον Μάικλ και τους συντρόφους του. Πλέον η αποστολή τους είναι πιο επικίνδυνη και απαιτητική από ποτέ…

Μοτέλ Παραΐσο / Motel Paraiso, Χοσέ Εδουάρδο Καστίγια Πόνσε, Μεξικό, 2026 (Παγκόσμια πρεμιέρα)

Σε μια παραθαλάσσια πόλη στον Κόλπο του Μεξικού ζει ο απείθαρχος Ντανιέλ, ιδιοκτήτης ενός μικρού μοτέλ. Τον γνωρίζουμε μέσα από τα μάτια του εγγονού του, ο οποίος αποφασίζει να χρησιμοποιήσει την ίδια ακριβώς VHS κάμερα που κάποτε χρησιμοποιούσε ο Ντάνιελ για να τον καταγράφει ως παιδί. Μέσα από αυτή την αντιστροφή ρόλων, η κάμερα απαθανατίζει την καθημερινότητα του Ντανιέλ ως ιδιοκτήτη του μοτέλ με έναν αυθόρμητο, αβίαστο και ταυτόχρονα χιουμοριστικό τρόπο, φανερώνοντας σταδιακά την πληθωρική προσωπικότητά του και την κάπως ταραχώδη σχέση του με τη γυναίκα του, τη Λούρδες. Ταυτόχρονα, σε ανύποπτο χρόνο, ο Ντανιέλ μετατρέπεται σε πρωταγωνιστή μικρών κινηματογραφικών βινιετών, εμπνευσμένων από διαφορετικά είδη σινεμά, αναπαριστώντας αλλόκοτα περιστατικά που ίσως συνέβησαν –ίσως κι όχι– στα χρόνια λειτουργίας του μοτέλ. Ένα δημιουργικό πάντρεμα πραγματικότητας και μυθοπλασίας, με επίκεντρο τη μνήμη, καθώς η ενήλικη ματιά –ωμή και ανεπιτήδευτη– βρίσκεται διαρκώς σε διάλογο με μια πιο παιδική και εξιδανικευμένη, σαν σκηνοθετημένο γουέστερν. Ένα πρωτότυπο ντοκιμαντέρ με επιρροές από B-movies, που κάνει τον θεατή να γελάσει, να νοσταλγήσει και να θυμηθεί πως μέσω του κινηματογράφου και της μνήμης μπορούμε, όπως ισχυρίζεται και ο σκηνοθέτης, «έστω και λίγο, να ξεγελάσουμε τον θάνατο».

Τραγούδι δίχως σπίτι / A Song Without Home, Ράτι Τσιτελάτζε, Γεωργία-ΗΠΑ-Δανία, 2026 (Διεθνής πρεμιέρα)

Τι είναι η ελευθερία χωρίς εσωτερική γαλήνη; Η Αντελίνα, μια νεαρή τρανς γυναίκα, μετά από 11 χρόνια εγκλεισμού σε ένα χωριό της Γεωργίας διαφεύγει στη Βιέννη αναζητώντας την ελευθερία. Καθώς χτίζει μια νέα ζωή εκεί, το παρελθόν εξακολουθεί να επηρεάζει την αίσθηση του ανήκειν της. Η ταινία, που δημιουργήθηκε κατά τη διάρκεια μιας δεκαετίας, και με μεγάλο ρίσκο για τους εμπλεκόμενους που υπέστησαν πολιτικές πιέσεις, είναι παράνομη στη Γεωργία βάσει του νόμου κατά των δικαιωμάτων της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας, γεγονός που ανάγκασε τους δημιουργούς της να την ολοκληρώσουν στο εξωτερικό. Εξελίσσοντας την αφήγηση του διακεκριμένου μικρού μήκους Prisoner of Society (2018), το ντοκιμαντέρ συνδυάζει καθηλωτικές εικόνες με μια έντονη ιστορία μεταξύ μητέρας και κόρης, για να εξερευνήσει ζητήματα ταυτότητας, ανθεκτικότητας και της πολύπλοκης έννοιας της απελευθέρωσης, αποτελώντας μια ισχυρή πράξη αντίστασης ενάντια στην εξάλειψη των κουίρ ατόμων.