Τι μπορεί να συνδέει έναν 14χρονο, έναν 40άρη και έναν άνθρωπο 60 ετών; Μια ταινία που, παρά τα χρόνια που έχουν περάσει από την πρώτη της προβολή, εξακολουθεί να συγκινεί, να γεννά συζητήσεις και να φέρνει διαφορετικές γενιές κοντά. Οι «Απόντες» του Νίκου Γραμματικού έγιναν η αφορμή για μια ξεχωριστή συνάντηση στο 67ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης.
Στην αίθουσα Παύλος Ζάννας του Ολύμπιον συγκεντρώθηκαν συντελεστές της ταινίας, μαζί με τον σκηνοθέτη Νίκο Γραμματικό, σε μια συζήτηση που πλαισιώθηκε από την παρουσίαση του βιβλίου «Απόντες: Μια προφορική ιστορία» του Θεοδόση Μίχου. Μια αναδρομή σε μια κινηματογραφική δημιουργία που κατάφερε να ξεπεράσει τα όρια της εποχής της και να διατηρήσει ζωντανή τη σχέση της με το κοινό.
ΚΕΙΜΕΝΟ: ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΚΟΝΔΡΑΝΗ
Ο μοντέρ της ταινίας, Γιώργος Μαυροψαρίδης, ο οποίος είχε συνεργαστεί για τρίτη φορά με τον Νίκο Γραμματικό, μίλησε για τη δική του εμπειρία. Όπως εξήγησε, δεν έζησε τα γυρίσματα, καθώς παρέλαβε το υλικό αργότερα για το μοντάζ. Ωστόσο, μέσα από αυτό διέκρινε την αγάπη και τη διακριτότητα των ηθοποιών, αλλά και τα στοιχεία που κρατούν αμείωτο το ενδιαφέρον του θεατή. Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στο καλογραμμένο σενάριο, το οποίο, όπως σημείωσε, συνέβαλε καθοριστικά στο να αντέξει η ταινία στον χρόνο.
«Δεν περίμενα πως η ταινία θα άντεχε στον χρόνο», παραδέχτηκε ο Νίκος Γραμματικός, ανατρέχοντας στη δημιουργία της. Όπως ανέφερε, οι «Απόντες» ξεκίνησαν από δικά του βιώματα, τα οποία στη συνέχεια συναντήθηκαν με τις προσωπικές εμπειρίες των υπόλοιπων συντελεστών. Δεν παρέλειψε, μάλιστα, να αναγνωρίσει τη συμβολή του παραγωγού, τονίζοντας πως χωρίς εκείνον η ταινία δεν θα είχε πραγματοποιηθεί.
Για τον ίδιο, υπάρχει κάτι αρχετυπικό στην ιστορία της ταινίας, στις ανθρώπινες σχέσεις που αναπτύσσονται, στις φιλίες και στους δεσμούς που δημιουργούνται. Μια προσωπική διαδρομή που συνδέθηκε και με το πένθος για τον θάνατο του πατέρα του, το 1990. Ο σκηνοθέτης θυμήθηκε τα ταξίδια με το φέρι μποτ, τις επισκέψεις στη μητέρα του και τις στιγμές στη θάλασσα με έναν φίλο. «Με τους Απόντες ξεπέρασα τον θάνατο του πατέρα μου», ανέφερε, εξηγώντας πως από εκείνη την περίοδο του έχει μείνει κυρίως η ανάμνηση του πένθους.
Από τη συζήτηση, ωστόσο, δεν έλειψε το χιούμορ και οι απολαυστικές ιστορίες. Μία από αυτές ήταν και η συνήθεια του σκηνοθέτη να απευθύνεται στον ηθοποιό Βαγγέλη Μουρίκη στον πληθυντικό, ακόμη και ύστερα από τόσα χρόνια και τόσες κοινές συνεργασίες. Τα «Νυχτολούλουδα», μια ταινία που, όπως είπε ο Γραμματικός, έγιναν χάρη στον Μουρίκη, αλλά και η συνεργασία τους στη «Μήδεια», έφεραν στην επιφάνεια αναμνήσεις και στιγμές από την κοινή τους πορεία.
«Δεν έχω τσακωθεί με κανέναν. Με όλους είχα καλές σχέσεις και από όλους έμαθα πολλά», είπε με χιούμορ ο σκηνοθέτης, αναγνωρίζοντας την αξία των ανθρώπων με τους οποίους έχει συνεργαστεί. «Οφείλω πολλά στους συνεργάτες μου. Μπορείς να ξεκινήσεις μόνος σου μια ταινία, αλλά δεν μπορείς να την τελειώσεις μόνος». Ιδιαίτερη θέση στις αναμνήσεις των συντελεστών είχαν και οι αυτοσχεδιασμοί κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων. Τα χταπόδια στο πλυντήριο, η σοκοφρέτα από το περίπτερο του Τάσου Νούσια και η βέσπα που έπεφτε από τα χέρια του Γιώργου Ευγενικού, ήταν μερικές από τις χαρακτηριστικές στιγμές που θυμήθηκαν, διευκρινίζοντας πως, παρά τις αυθόρμητες προσθήκες, παρέμειναν πιστοί στο αρχικό σενάριο του Νίκου Παναγιωτόπουλου.
Μια ακόμη απολαυστική αποκάλυψη αφορούσε την έκτακτη εμφάνιση του ίδιου του σκηνοθέτη στην ταινία, στον ρόλο του λαχειοπώλη. Ο Γραμματικός αποφάσισε να συμμετάσχει χωρίς να ενημερώσει προηγουμένως τους ηθοποιούς, θέλοντας με αυτόν τον τρόπο να τιμήσει έναν πραγματικό λαχειοπώλη της Σαλαμίνας. Στην ίδια λογική εντάχθηκε και η ιστορία της Οσάκα, η οποία, όπως αποκάλυψε, βασίστηκε σε ένα πραγματικό περιστατικό που είχε συμβεί σε φίλο του.
Κλείνοντας, ο Νίκος Γραμματικός μοιράστηκε μια φράση που συνοψίζει τη δημιουργική του διαδρομή και τη βαθύτερη σχέση του με το σινεμά: «Δεν έκανα τις ταινίες που μπορούσα να κάνω. Έκανα τις ταινίες που δεν μπορούσα να μην κάνω».
Ίσως τελικά αυτό να είναι και το μυστικό των «Απόντων». Μια ταινία βαθιά προσωπική, γεννημένη από βιώματα, μνήμες, απώλειες και φιλίες, που εξακολουθεί να βρίσκει τον δρόμο της προς τους θεατές, ανεξάρτητα από την ηλικία τους. Γιατί κάποιες ιστορίες δεν ανήκουν σε μία μόνο γενιά. Ανήκουν σε όλους όσοι μπορούν να αναγνωρίσουν κάτι δικό τους μέσα σε αυτές.
